⚡ Yan-Teller effekti

Oktaedrik komplekslarda simmetriya buzilishi • d⁴ va d⁹ konfiguratsiyalar

📋 Bu bo'limda nimalarni o'rganasiz?

Yan-Teller effekti — 1937 yilda G.A. Yan va E. Teller tomonidan kashf etilgan. Bu effektga ko'ra, degenerat elektron konfiguratsiyali nochiziqli molekulalar simmetriyasini o'zgartirib, energiya jihatdan qulayroq holatga o'tadi. Kompleks birikmalarda bu oktaedrik geometriyaning buzilishiga olib keladi.

4 ta bo'lim3D modeld⁴, d⁹, d⁷Spektrlar

📐

Yan-Teller effekti nazariyasi

Nazariya

Effektning nazariy asoslari. d⁴ va d⁹ konfiguratsiyalar. Nima uchun oktaedr buziladi. Energiya jihatdan qulaylik.

🧪

Cu²⁺ komplekslarida Yan-Teller

3D model

Eng yorqin misol. [Cu(H₂O)₆]²⁺ — aksial bog'lar uzayishi. 3D model. Rang o'zgarishi sababi.

📊

Spektroskopik namoyon bo'lishi

Spektr

UB-Vis da polosa ajralishi. IQ va EPR o'zgarishlari. Tanlash qoidalari buzilishi.

🔬

Boshqa Yan-Teller ionlari

Misollar

d⁴ (Cr²⁺, Mn³⁺), d⁷ (Co²⁺), d⁹ (Ag²⁺). Past spinli d⁷. Dinamik Yan-Teller effekti.

📚 Manba: A.M. Nasimov, X.Sh. Tashpulatov — Noorganik kimyoning tanlangan boblari (5.7-bo'lim)